Kỷ vật của Liệt sỹ, cựu sinh viên được Nhà trường đón nhận

Ngày Thương binh - Liệt sĩ (ngày 27 tháng 7) là một Ngày lễ kỉ niệm được tổ chức hàng năm nhằm tưởng niệm về những người thương binh, liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến giành độc lập, bảo vệ Tổ quốc. Trong số những chiến sỹ chiền đấu vì độc lập dân tộc, có không ít những sinh viên của Trường Đại học Thủy lợi.

Ngày lễ này được ghi nhận như là một biểu hiện của truyền thống uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa, ăn quả nhớ kẻ trồng cây ở Việt Nam. Qua đó tuyên truyền, giáo dục thế hệ trẻ về lòng biết ơn đối với những người có công với Cách mạng từ trước đến nay.

Những người lính năm xưa (ông Chức, ông Xuân (đội mũ)) kể về những hồi ức chiến tranh

Và câu chuyện chúng tôi kể sau đây về một liệt sỹ, một cựu sinh viên lớp 9N, ngành Thủy nông (nay là ngành Kỹ thuật Tài nguyên nước của trường) nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ cũng thật đặc biệt.

Trường Đại học Thủy lợi đến Nghĩa trang xã Tân Tiến

Đoàn công tác của Trường Đại học Thủy lợi do GS.TS Nguyễn Trung Việt, Phó Hiệu trưởng dẫn đầu về với xã Tân Tiến, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang vào trung tuần tháng 7. Đoàn đến nơi nhận kỷ vật của Liệt sỹ, cựu sinh viên Trần Văn Thuận trao tặng Nhà trường, nhằm giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, những sinh viên sinh ra trong thời bình.

Trong đoàn có các thầy cô, bạn bè là đồng chí, đồng đội, là bạn chiến đấu cùng tổ đội với Liệt sỹ Trần Văn Thuận. Câu chuyện của Thượng tá, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Xuân - một cựu sinh viên K8 của trường được kể lại như một nhân chứng lịch sử về giai đoạn hào hùng của dân tộc.

Thượng tá, Anh hùng LLVT bồi hồi kể lại những hồi ức chiến tranh gắn với Liệt sỹ Trần Văn Thuận

Thượng tá Trần Văn Xuân kể lại:

Ngày 24/8/1970,  hàng trăm sinh viên tập trung tại Gò Đống Đa - Hà Nội để nhập ngũ. Sinh viên Trường Đại học Thủy lợi được Ban chỉ huy quân sự quận Đống Đa bàn giao cho một đơn vị huấn luyện quân tăng cường, đưa vào Thị Long - Thanh Hóa. Sau ba tháng huấn luyện các khoa mục như rèn luyện đi bộ, hành quân đêm, gùi đá, leo núi, các bài xạ kích cố định, vận động, ném lựu đạn, đánh thuốc nổ …. của chiến sỹ mới. Cuối năm 1970, các ông được chọn đi huấn luyện phòng không tại Văn Điển, rồi được phân công về Tiểu đoàn 42, Trung đoàn 263 thuộc Sư đoàn phòng không 361.

Những chiến sỹ là sinh viên Trường Đại học Thủy lợi lên đường nhập ngũ - Ảnh tư liệu trường

Mùa xuân năm 1971, bộ đội ta lần đầu có tên lửa phòng không vác vai 9K32 Strela 2. Loại tên lửa này được bộ đội ta gọi là A72 hay với một cái tên thân mật: “mũi tên xanh”, đây là loại vũ khí tối tân nhất lúc đó do nước bạn Liên Xô viện trợ nên việc sử dụng nó trên chiến trường là cực kỳ mới mẻ và bí mật. Tiêu chuẩn của xạ thủ được các chuyên gia đề ra rất cao. Bốn đại đội tên lửa mang vác được huấn luyện cấp tốc tại làng Thắng Trí, xã Thanh Trí, huyện Kim Anh, tỉnh Vĩnh Phú (nay là Huyện Sóc Sơn thành phố Hà Nội) theo hướng dẫn của các chuyên gia. Lớp học có rào chắn, có vệ binh gác; học xong tài liệu, vở ghi, khí tài đều không được mang về mà vệ binh cho vào hòm khóa lại, hôm sau học tiếp lại mở ra. Tất cả chiến sỹ đều được quán triệt tuyệt đối giữ bí mật, không được thư từ liên lạc với bất kỳ ai, kể cả người thân cũng không tiết lộ nhiệm vụ đang thực hiện.

Những sinh viên Thủy lợi tại chiến trường năm xưa - Ảnh Tư liệu trường

Với tư chất thông minh và các kiến thức kỹ thuật được các thày cô giảng dạy ở trường Đại học, chỉ với 3 tháng huấn luyện, các chiến sỹ đã nhanh chóng nắm bắt được kỹ thuật sử dụng loại vũ khí mới này. Họ hành quân đêm về Xuân Mai tiến hành bắn đạn thật. Mục tiêu là tên lửa bắn đuổi Kachiusa dưới nước và trên cạn qua đường ống xả. Vũ khí mới đã phát huy tác dụng, cá biệt có quả làm tan tành mục tiêu. Kết thúc huấn luyện, những chàng trai thư sinh trong Tiểu đoàn 172 với vũ khí mới lặng lẽ bí mật vượt Trường Sơn, bổ sung cho các chiến trường: đại đội 1, đại đội 2 tách ra đi Quảng Trị; hai ông Xuân, Thuận cùng đại đội 3 và đại đội 4 vào chiến trường B2. Đầu mùa hè năm 1972 thì tới ngã ba Đông Dương, được nghe thời sự tin chiến thắng Bình Long, ai cũng phấn khởi rồi tiếp tục hành quân về đến căn cứ Cà Chay - Mi Mốt (CamPuChia).

Liệt sỹ, cựu sinh viên Trần Văn Thuận

 Được cấp trên thông báo cho nghỉ ngơi 10 ngày nhưng đến ngày thứ tư thì được lệnh vào đội hình chiến đấu, phối hợp với Sư đoàn 9 và Sư đoàn 7 mở màn trận đánh quân Việt Nam cộng hòa tái chiếm thị xã Hớn Quản. Sau lần đánh địch tái chiếm Hớn Quản không thành, đại đội 4 và một bộ phận đại đội 3 hành quân theo Sư đoàn 5 bộ binh xuống mặt trận phía nam phối hợp cùng các mặt trận đánh nhằm phân tán co kéo lực lượng địch. Ông Xuân bị sốt rét cùng lực lượng thương binh còn lại lui về phía sau chữa trị và củng cố huấn luyện sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới.

Trong lúc này, ông Thuận theo Đại đội 3 ở lại phối thuộc với Trung đoàn 71, đoàn pháo binh miền đông Nam bộ (nay là Lữ đoàn phòng không 77- QK7) chốt chặn đường 13 khu vực Tàu Ô, Tân Khai, Xóm Ruộng. Đây là tuyến bàn đạp cực kỳ quan trọng cả về chiến lược cũng như tác chiến chiến thuật. Nếu giữ được, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quân ta phát triển tấn công xuống trung tuyến; nếu mất, địch sẽ có cơ hội chiếm lại Lộc Ninh, Tây Ninh, Bình Long, Bình Phước. Cục diện chiến tranh sẽ hết sức bất lợi cho ta.

Thân nhân Liệt sỹ Trần Văn Thuận cám ơn Nhà trường đã đến với gia đình

Nhiệm vụ chủ yếu của lực lượng phòng không lúc này là trực tiếp chi viện cho từng trận, từng cao điểm hoạt động của bộ binh đánh địch dã ngoại trên trục lộ 13 phía nam thị xã An Lộc, sẵn sàng đánh địch đổ bộ đường không trong khu vực tác chiến và độc lập phục kích đánh máy bay địch. Những tổn thất dồn dập trong thời gian cuối tháng 5 đầu tháng 6-1972 thực sự bất ngờ và trở thành nỗi khiếp đảm của không lực Mỹ - Việt Nam cộng hòa. Máy bay địch nhất là trực thăng rất hoang mang lo sợ khi thấy làn khói xanh bất thình lình vút lên bắn đuổi, điều mà chúng không ngờ vì tưởng chừng có thể “làm mưa, làm gió” trên chiến trường. Các trường hợp thoát chết khá hiếm đối với trực thăng chiến đấu.

Đêm ngày mùng 3 rạng ngày mùng 4/6/1972, ông Xuân được đồng chí Phan Công Xê đưa từ trung tâm Hớn Quản ra thì giữa đường lạc nhau. Được đồng chí truyền đạt (liên lạc viên) Sư đoàn 9 dẫn đường. Tới chiều, đang bước thấp bước cao vì sốt rét qua khu vực suối Xa Cát thì gặp mũi chiến đấu B3 gồm 11 chiến sỹ do Trung đội trưởng Nguyễn Khắc My chỉ huy vừa đi chiến dịch đang hành quân về cứ. Trông ai cũng lấm lem, khắc khổ nhưng gương mặt thì rạng ngời niềm vui bởi chiến thắng liên tiếp của đơn vị. Anh em rủ ông Xuân ở lại cùng sinh hoạt với tiểu đội nhưng ông xin phép đi tiếp, để đồng chí dẫn đường sớm được trở về.

Những câu chuyện về chiến tranh khiến cho ai nấy đều lặng người xúc động

Khu vực này là một phần của rừng cao su đã bị bom đạn phá trụi, cây dại mọc lúp xúp. Hai người nhanh chóng vượt qua khoảng trống tới bìa rừng cao su thì bất chợt máy bay B52 của địch lao tới, chúng thả 3 loạt bom chặn ta tăng tiếp viện, ông Xuân chợt rùng mình bởi vị trí vừa gặp Thuận, khu rừng cao su đen kịt màu khói bom, trơ gốc và cành. Chưa kịp phản ứng thì ông cũng ngất lịm.

Ba ngày sau tỉnh dậy, thấy mình đang nằm tại căn cứ ở CamPuChia. Đồng đội cho biết, sau khi tạm dứt bom đạn đơn vị đi tìm kiếm, chỉ thấy được 1 khẩu AK, 1 cơ cấu phóng A72, một phần thi thể của đồng chí truyền đạt (liên lạc viên) trên ngọn cao su, ai cũng nghĩ là Xuân. Mũi chiến đấu đêm đó hy sinh một nửa, các chiến sỹ trẻ chỉ tìm thấy anh Thống bị thương, mai táng được thi thể của anh Nông Bằng Tâm bị mảnh bom vào đầu.

Họ đã soi từng hòn đá, lật từng gốc cây, mà chỉ thấy 1 cái đùi còn khét khói bom và những đám cháy trên trảng đất đỏ loét, lở lói, nham nhở, chắc là anh Hạc vì anh ấy cao to, trắng trẻo, đẹp trai; trừ Trung đội trưởng Nguyễn Khắc My đã lập gia đình (trong đoàn đến xã Tân Tiến hôm nay có con trai của ông My, anh Hoan cũng là một cựu sinh viên trường Đại họcThủy lợi), còn lại đều ở tuổi đôi mươi …

Thắp nén nhang tri ân các anh hùng liệt sỹ tại nghĩa trang xã

Nghẹn ngào nước mắt, Thượng tá Trần Văn Xuân kể tiếp “B52 đánh ác liệt, liên tục quần thảo kể cả tìm thấy xác đồng đội để chôn cũng khó mà giữ được vẹn nguyên”. Quệt dòng nước mắt lăn dài ông tiếp câu chuyện “Cả vệt bom B52 đánh vào nơi chúng tôi đang trú ẩn có 6 người thì trúng bom mất 5 người, còn mình tôi sống sót”. “Chúng tôi đã về lại nơi các anh đã anh dũng hy sinh, thuê cả máy xúc, máy đào nhưng vẫn chưa tìm thấy hài cốt đồng đội. Hầm chiến đấu vẫn còn, cỏ đã lên xanh tốt, tuy nhiên mối xung quanh nhiều lắm, khả năng xương cũng không còn để mà tìm”, ông kể tiếp.

Những người bạn được dịp gặp lại nhau

Ngừng câu chuyện một hồi, ông cho chúng tôi biết thêm: Hai năm trước, đang cùng đồng đội chuẩn bị cho ngày gặp mặt kỷ niệm 45 năm ngày ra quân chiến thắng trận đầu bộ đội tên lửa vác vai A72 (11/5/1972 - 11/5/2017), thì Anh hùng LLVT Trần Văn Xuân, trưởng Ban Liên lạc nhận được tin vui, đã liên hệ được với thân nhân của đồng đội “5 cùng”, đó là Liệt sỹ Trần Văn Thuận, người bạn mà bấy lâu ông vẫn tìm kiếm. Ông nói “Thuận là người bạn chiến đấu “5 cùng” với tôi: cùng học Thủy Lợi, cùng nhập ngũ, cùng vào d172, cùng chiến đấu tại An Lộc, rồi cùng có giấy báo tử một ngày. Tôi chỉ bị thương, may có cây que trùm lên dưới đất sâu gần 1 mét rưỡi, cách hố bom khoảng 5m”.

Ông Thuận học dưới ông Xuân một khoá, cách lớp của ông Xuân khoảng 8 km. Khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh leo thang đánh phá miền Bắc, tiếp tục đưa quân tăng cường chiến tranh xâm lược Miền Nam, thực hiện phong trào “ba sẵn sàng”, rất nhiều sinh viên Đại học đã gác bút nghiên lên đường nhập ngũ với quyết tâm "Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”.

Không ai giấu được cảm xúc khi nghe về những câu chuyện lịch sử

Nghe những câu chuyện của ông Xuân ai cũng nghẹn ngào, ai cũng xúc động đến trào nước mắt. Ông Cao Chức, Phó chủ tịch thường trực Hội chiến sỹ thành cổ Quảng trị 1972 tỉnh Bắc giang không giấu nổi sự xúc động, ông nói trong nước mắt nghẹn ngào “Trong lúc đất nước còn chiến tranh, dẫu một cây chung trừ giặc Mỹ; Hơn nghìn trang giấy luận văn chương. Nhiệm vụ cao cả và thiêng liêng lúc bấy giờ là lên đường đánh giặc. Sinh viên các trường đại học xếp bút nghiên lên đường nhập ngũ. Tôi là chính trị viên tiểu đoàn mà tất cả đều là sinh viên tại mặt trận Quảng trị. Cảm thấy trọng trách của mình rất cao cả, nhiệm vụ của mình đối với cách mạng là rất thiêng liêng”. Ông nói tiếp “Vượt trên nỗi đau mất người thân của gia đình, bù lại ngày hôm nay anh Thuận được bạn bè nhớ đến, được trường đại học nơi anh học tập nhớ đến đó là niềm an ủi không có gì có thể so sánh được, đây là có thể coi là niềm hạnh phúc lớn đối với gia đình. Chúng tôi tự hào có những người con như thế, địa phương tự hào có những người con như thế, nhà trường tự hào có những sinh viên như thế. Hôm nay, di vật của anh được gia đình trao tặng để Nhà trường giáo dục lớp trẻ là một việc hết sức có ý nghĩa mang giá trị nhân văn cao cả”.

GS.TS Nguyễn Trung Việt phát biểu tri ân địa phương

Về với quê hương của Liệt sỹ Trần Văn Thuận, các thành viên trong đoàn Trường Đại học Thủy lợi, các cựu sinh viên là bạn cùng học với Liệt sỹ Thuận, lãnh đạo xã Tân Tiến, đại diện các ban ngành, đoàn thể xã, thôn đến dâng vòng hoa, thắp lên mộ các Liệt sỹ tại Nghĩa trang xã Tân Tiến.

Với đạo lý uống nước nhớ nguồn, nhằm tri ân các gia đình chính sách, các gia đình có công trên địa bàn xã Tân Tiến nơi đã nuôi dưỡng Liệt sỹ, cựu sinh viên Trần Văn Thuận. Nhân dịp này, Nhà trường gửi tặng món quà 20 triệu đồng để xã chuyển đến các gia đình chính sách trên địa bàn, nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sỹ 27/7.

Phát biểu tại đây, GS.TS Nguyễn Trung Việt, Phó Hiệu trưởng nhận mạnh “Nhà trường biết ơn các gia đình đã nuôi dưỡng các sinh viên của Trường Đại học Thủy lợi, đặc biệt là những tấm gương về sự hy sinh cho độc lập dân tộc. Với đạo lý truyền thống của người Việt Nam, Nhà trường tri ân các gia đình có công với cách mạng, các gia đình chính sách trên địa bàn xã. Món quà tuy nhỏ nhưng nghĩa tình lớn, mong nhân dân xã Tân Tiến đón nhận và trân quý tấm lòng biết ơn của cán bộ, giảng viên và sinh viên Trường Đại học Thủy lợi”.

Trường Đại học Thủy lợi tri ân các gia đình chính sách tại xã Tân Tiến, thành phố Bắc Giang

Rời nghĩa trang xã Tân Tiến, chúng tôi về thăm gia đình Liệt sỹ Trần Văn Thuận tại thôn Trước, đón đoàn có đông đủ gia đình, họ hàng. Câu chuyện về người thân của gia đình được bạn bè, đồng đội, Nhà trường kể lại trong bầu không khí thân mật cởi mở.

Đoàn công tác đến thắp nén hương trên bàn thờ Liệt sỹ Trần Văn Thuận tại nhà riêng

Những kỷ niệm về người con đã ra đi gần 50 năm như vẫn còn vẹn nguyên, chàng thanh niên tuổi đôi mươi như lại trở về với gia đình. Những giọt nước mắt hồi tưởng lại lăn dài trên má bà Lợi (em gái ông Thuận), cô Bích (cháu dâu của ông Thuận) và những người thân có mặt trong buổi gặp gỡ thân mật này. Lật dở lại từng trang sách của cuốn Bài tập lớn Thủy lực viết tay, Sổ điểm cá nhân gia đình còn lưu giữ, chàng thanh niên tuổi mười tám Trần Văn Thuận như vẫn còn đang thuở cắp sách đến trường.

Gia đình trao kỷ vật của Liệt sỹ Trần Văn Thuận cho Nhà trường

 Những kỷ vật đó là hình ảnh, là hình dáng người con của gia đình còn ở lại. Những kỷ vật trở nên thiêng liêng đối với những liệt sỹ đã hy sinh vì tổ quốc, nay được trao tặng cho Nhà trường trở thành “bảo vật” để giáo dục lứa sinh viên trẻ biết trân trọng lịch sử, biết về truyền thống hào hùng của dân tộc, của Nhà trường để học tốt hơn, sống có hoài bão hơn.

Ông Bảo, thân nhân gia đình cho biết “đây là những ký ức về Liệt sỹ Trần Văn Thuận mà gia đình còn lưu giữ xin trao tặng Nhà trường”

Chia tay gia đình, chúng tôi thầm cám ơn gia đình và địa phương đã dành cho đoàn sự đón tiếp nồng hậu, gần gũi. Chúng tôi có cảm nhận chung, mỗi người con Thủy lợi đều xuất phát điểm từ những gia đình sống có tình, trân trọng nghĩa. Kỷ vật Nhà trường đón nhận ngày hôm nay được lưu giữ nhằm giáo dục truyền thống, giáo dục ý nghĩa nhân văn, cũng là nguồn tư liệu quý trong quá trình đào tạo con người của Nhà trường. Đây cũng có thể coi là một món quà mang ý nghĩa lịch sử trong dòng chảy 60 năm lớn mạnh của Nhà trường về những giao đoạn hào hùng đã qua.

Thực hiện: Bình Dương, Bảo Phúc -

Bài viết có tham khảo tư liệu của chị Nguyễn Thị Thanh Hải